Inkhombandlela yekufundza ngekusebenta (ye-learnership) yebantfu labangasebenti
Hulumende ungenise luhlelo lolusha lwekucecesha lolubitwa ngekutsi tinhlelo tekufundza ngekusebenta. Letinhlelo tekucecesha tivulelwe bantfu labangasebenti. Lencwajana ichaza kutsi loluhlelo luhlelo lusebenta njani.
Yini kufundza ngekusebenta?
Kufundza ngekusebenta kuluhlelo lwekufundza loluholela eticweni temsebenti. Tinhlelo tekufundza tifaka phakatsi kufundza kwaseklasini ekolishi nobe esikhungweni sekucecesha nasekuceceshelweni umsebenti emsebentini. Kute kutsi uhlanganyele ekufundzeni ngekusebenta intfo lebalulekile kutsi kube khona umcashi lofisako futsi lotawukhona kuniketa lwati lwemsebenti.
Ngubani longafaka sicelo sekufundza ngekusebenta?
Nobe ngubani angafaka sicelo sekufundza ngekwenta. Loku kusho kutsi tinhlelo tekufundza ngekusebenta kumele tibe tebantfu labancane labaphuma etikolweni nasemakolishi futsi nebantfu labangasebenti kanye nebantfu lebasasebenta. Tinhlelo tefundza atinamikhawulo yebudzala.
Ekukhetseni bantfu bekufundzela kusebenta hulumende uvumile kutsi lokungenani labangu-85% kube bantfu labamnyama, 54% kube bantfu labasikati kantsi labangu-4% kube bantfu labakhubatekile.
Kutawubita malini?
Kute tindleko letibitwako kutsi umuntfu ayofundzela kusebenta. Wonkhe umuntfu lokhetselwe kuyofundzela umsebenti kumele akhokhelwe sibonelelo semfundzi ngumcashi. Linani litawuncunywa ngeluhlobo lwekufundzela umsebenti. Indvuna yeTemisebenti ivumele lizinga leliphasi letibonelelo kanye netimo kodvwa umcashi angakhokhela ngetulu. Kuvunyelwana nemfundzi ngetibonelelo netimo ngaphambi kwekucala kweluhlelo.
Ngabe kutsatsa sikhatsi lesingakanani?
Budze bekufundza ngekusebenta butawehluka kodvwa angeke bube ngaphasi kwemnyaka munye.
Ngabe kusho kutsini kimi uma ngiyofundza ngekusebenta?
Uma wemukeliwe kuyofundzela ngekusebenta kutawudzingakala kutsi usayine sivumelwano lesisemtsetfweni kanye nemcashi. Umuntfu nobe inhlangano leniketa lencenye yekufundza ngekwenta yelucecesho nayo kumele isayine lesivumelwano. Lesivumelwano sitawuchaza kutsi yini lelindzeleke kuwe futsi yini lekumele kutsi uyente.
Ngubobani labatsintsekako ekundzeni ngekusebenta futsi ngutiphi tindzima tabo?
Umfundzi ufakwa ekufundzeni ngekusebenta, usayine sivumelwano lesisemtsetfweni nemcashi, lesisho emalungelo kanye nemisebenti yemfundzi, bese kulandzela luhlelo lwekufundza.
Umcashi uniketa lwati lwemsebenti incenye yekufundza ngekwenta nekusayina sivumelwano lesisemtsetfweni lesifanako lesisho emalungelo emcashi kanye nemisebenti, kufaka ekhatsi sivumelwano selizinga lesibonelelo sekufundza ngekusebenta.
Baniketi belucecesho baniketa lucecesho esikhundleni semcashi futsi basayina sivumelwano lesisemtsetfweni lesifanako lesisho emalungelo emniketi welucecesho kanye nemisebenti.
I-Sector Education and Training Authority (i-SETA) ihlela futsi yelekelele kwesekela ngetimali tinhlelo tekufundza ngekusebenta emkhakheni lotsite wemnotfo (sibonelo tekutfutsa nobe tekuvakasha nekusisa), nekucinisekisa kutsi kuceceshwa kusezingeni letimboni (kucinisekisa lizinga).
LiTiko leTemisebenti liyacasha, likhetse futsi lindlulisele bantfu labangasebenti labahlangabetana nesidzingo sekufundza ngekusebenta lesitsite kubacashi labafuna bafundzi. Umcashi utsatsa sincumo sekugcina.
Yini lengitayitfola ekupheleni kweluhlelo lwekufundza ngekusebenta?
Uma ngabe luhlelo lwekufundza ngekusebenta lucedvwe ngemphumelelo utawuba nesicu lesemukelwa kulo lonkhe lelive. Kufakazela kutsi unesicu utawuniketwa sitifiketi. Sitifiketi sitawuchaza emakhono lowafundzile.
Ngitawutfola yini umsebenti uma ngicedze luhlelo lwekufundza ngekusebenta?
Uma ungasebenti ngesikhatsi kucala luhlelo lwekufundza ngekusebenta, kute sicinisekiso semsebenti ekugcineni. Umcashi lokuceceshako akumelanga kutsi akunikete umsebenti. Kodvwa ngesicu nangelwati lwemsebenti utawuba sesimeni lesihle sekutfola umsebenti kundlula ngaphambilini. Futsi kungenteka ucabange kutfola letinye ticu nobe ucale ibhizinisi yakho.
Ngabe ngisifaka njani sicelo seluHlelo lwekufundza ngekusebenta uma ngingasebenti?
Bhalisa neliTiko leTemisebenti njengemuntfu umsebenti ngekugcwalisa lifomu lekubhalisa lelihlanganisiwe kanye nelifomu lelikhombisa timfuno takho. Bese ulibuyisela emuva esisebentini sesikhungo setemisebenti nobe ulitfumele ngeliposi.
Gcina imininingwane yakho yekuchumana ikahle ngaso sonkhe sikhatsi.
Sikhungo setemisebenti sitakutsintsa uma uhlangabetana netidzingo teluhlelo lwekufundza ngekusebenta temcashi lotsite.
Uma uhlangabetana netidzingo kungenteka ubitwa utawatiswa futsi uhlolwe ngaphambi ngaphambi kwekukhetfwa kwekugcina.
KUBHALISWA KWEMUNTFU LOFUNA UMSEBENTI
Imininingwane yemuntfu
Sibongo:
Emagama ekucala:
Likheli:
Lucingo:
Lusukuk lwekutalwa:
Buve:
UmAfrika
Umhlophee
Umkhaladzi
Lulwimi lwasekhaya:
Letinye tilwimi:
Bulili:
Umdvuna
Umsikati
Ngabe ukhubatekile?
Yebo
Cha
Uma ukhubatekile chaza?
Yebo
Cha
Uma ungasiso, uwaliphi live?
Ngabe unayo incwadzi yekushayela?
Kute
Ticu temfundvo
Sicu sesikolo lesisetulu lositfolile
Timfundvo
Isimboli
Ticu tangemuva kwamatikuletjeni:
Sikhungo/umphakeli
Sicu
Umnyaka lesitfolwe ngawo
Lwati lwemsebenti
Umcashi
Sikhundla
Sikhatsi lesingakanani
Sizatfu sekushiya:
Ngiyacinisekisa kutsi lomniningwane longehla ulicinisa.
Isayina yemfakisicelo:
Lusuku
KHOMBISA TINTFO LOTITSANDZAKO
Nalu luhlu lwemikhakha yekufundza leyahlukahlukene kanye naleminye imisebenti longayenta emkhakheni wekufundza. Enta kwangatsi ungakhona kwenta yonkhe imisebenti, niketa liphuzu emkhakheni wekufundza ngamunye ngekutsi uyitsandza nobe uyijabulelela njani imisebenti yekufundza kulowo mkhakha wekufundza. Esikhatsini lesinyenti tintfo lotsandza kutenta tingakhombisa tintfo lotitsandzako. Uma ngabe utsandza munye kulemisebenti lebalwe njengesibonelo emkhakheni wekufundza, dvwebela lomsebenti bese uniketa liphuzu lalomkhakha wekufundza ngekulandzela kutsandza kwakho kwemsebenti lodvdwetjelwe. Kuniketwa kwemaphuzu kumele kwentiwe ngalendlela lelandzelako: 1 ? Ngitsandza kancane, 2 ? Angitsandzi, 3 ? Semkhatsini, 4 ? Ngiyatsandza, 5 ? Ngitsandza kakhulu
Umkhakha wekufundza
Ngiwutsandza kancane
Angiwuntsandzi
Semkhatsini
Ngiyawutsandza
Ngitsandzakancane
Tekulima nekulondvolotwa kwemvelo. Kuniketa kudla ngekulima. Kunakekela tingadze, emahlatsi nemvelo. Kulinywa kwetitjalo nekufuya tilwane, kusebenta ngemapaki, tingadze nemahlatsi nekulondvolotwa kwemvelo.
Temasiko nebuciko. Kwenta tintfo letihle nobe kwenta imidlalo kujabulisa bantfu. Kubumba nekwenta buhlalu, kudansa, kuhlabela, umculu, umdlalo, kwenta emafilifu nekutsatsa titfombe, ithelevishini, ividiyo, ku-ektha, kuhlobisa endlini, kudvweba nependa kwebuciko.
Ibhizinisi, kuhweba, nekuphatsa. Kuhlela, kupulana, nekucinisekisa kutsi inkhapani iphatfwa kahle. Kwenta titatimende tetimali tenkhapani, kuphatsa inkhapani, kuphatsa imitfombolusito yeluntfu (sitafu), Kutsenga timphahla tenkhapani, kumaketha imikhicito yenkhapani, kuphatsa lihhovisi, budlelwano benkhapani.
Timfundvo tekuchumana nelulwimi. Kusebentisa lulwimi kusita bantfu kutfola umniningwane ngekukhuluma nangekubhala. Kuhumusha, buntsatseli bemagazini beliphephandzaba, ingcweti yelulwimi, buniyo bembhalo, kubhala imibhalo nobe imiculu.
Temfundvo, nekucecesha nekutfutfukisa. Kufundzisa nekucecesha bantfu. Umfundzisi wetikolo, tikhungo temfundvo lephakeme njengemanyuvesi, Ematheknikoni and nemakolishi, kufundzisa bantfwana labancane (bokhewane).
Kwakha, bunjiniyela netheknoloji, Kudvweba imishini, emabhuloho, imigwaco, indiza, igezi, imishini ye-elekhtroniki, kwenta nekuhlanganisa tincenye temishini kute isebenta kahley can work netimayini.
Tifundvo tebantfu netenhlalo. Kufundza ngemikhuba yebantfu kute kutsi sibasite. Kusebenta ngebantfu nekubatfutfukisa (Lucecesho lwengcondvo nemakhono ekuphila), tifundvo tetenkholo (bufundisi nebupristi), temlandvo, kufundza ngemmhlaba, nekuhlala kwebantfu emadolobheni (tendzawo), sifundvo setenhlalo (Sociology) nekufundza ngebantfu bakudzala netilwane (Archaeology).
Umtsetfo, isayensi yetetemphi nekukhuseleka. Kubuka kuphepha nekukhuseleka kwebantfu kanye nebulungiswa eveni. Umbutfo wemaphoyisa, bameli nebashushisi, tinsita tekucondziswa kwesimilo (ejele), kulandzela umsebenti wetetemphi (busotja, masotja asemantini, masotja asemoyeni).
Isayensi yetemphilo netinsita tetenhlalakahle. Kusita bantfu ngekunakekela umtimba wabo nengcondvo kanye nekuphila kwabo. Kuvikela tifo, kutfutfukisa imphilo, kunakekela bantfu labagulako, kunesa, kusebenta ku-ambulesi, imisebenti yetekwelapha, umsebenti wetenhlalakahle.
Imetametiki, emasayensi emhlaba, ekhompyutha, newekuphila. Kusebenta ngetinombolo kucatulula tinkinga, kusebenta ngemakhompyutha kugcina emarekhodi emniningwane kanye nekusebenta ngetintfo letiphilako. Tifundvo tekhompyutha, imetametiki, ibhayoloji (sifundvo setihlahla netilwane).
Kusita labanye bantfu njengekubaphakela emarestjurenti nasemahhotela nakuletinye tindzawo tekutitfokotisa, kusebenta njengempheki, kuhola bavakashi, yi-ejenti yetekuhamba, umgadi wetilwane, tekutfutsa njengekushayela itekisi, kushayela ibhasi, kunakekela bantfu njengekulungisa tinwele, kunakekela bantfu labadzala, kusebenta ekhaya, kusebenta ehhotela, kusebenta ngekutsengisa (umuntfu lotsengisako).
Kuhlela umhlaba, kwakha, kuhlela nekudvweba tindlu njengaku-ashitheka, kwakha tindlu, kwakha imigwaco nemabhuluho, kufaka tintsambo tagezi etakhiweni.
Sifinyeto setintfo lotitsandzako
Bhala imikhakha lemitsatfu yekufundza loyinikete emamaki lasetulu.
Emahhovisi etiFundza eliTiko leTemisebenti
Tikhungo tetemiSebenti teliTiko leTemisebenti
Umtata Lucingo: 532 5674
Fuleyistata
Temba Lucingo: 717 7059
